خويش كه خود را در جمع آورى و انتشار أخبار محدود به بخشهائى از حيات رسول اكرم صلعم خصوصا وقايع و مغازى دوران مدنى آن كرده بودند ، ابن اسحاق تاريخ عالم را از ديدگاه نزول وحى به پيغامبران در نظر گرفت و از آدم تا خاتم ، سلسلهء انبيا را در پى يك ديگر قرار داد [ 1 ] و به نقطهء اوج خود آورد و از حدودى كه گذشتگان را مقيّد كرده بود پاى فراتر نهاد . محمّد بن اسحاق چون در مدينه با مخالفت مواجه گرديد و زمينه را در آنجا براى خود مساعد نديد [ 2 ] در حوالى 130 هجرى به سوى شرق ممالك إسلامى به راه افتاد و سالها به سياحت پرداخت و در هر جا كه اقامت مىگزيد احاديث و أخبار مربوط به مغازى و زندگانى رسول اكرم صلعم را بر اساس آنچه در مدينه جمع آورى و منظّم كرده بود ، براى شنوندگان محافل علمى نقل و املاء مىكرد و به اخبارى كه در شرق اسلام شايع بود توجّهى نداشت و از نقل آنها خوددارى مىنمود . احتمالا نخستين شهرى كه محمّد بن اسحاق در اين سفر خود مدّتى نسبة طولانى در آن اقامت گزيد كوفه بود . و به هر حال در حدود 142 ه در زمرهء اطرافيان حاكم جزيره [ 3 ] يعنى عباس بن محمّد ، يكى از برادران منصور خليفه ، بشمار مىآمد

--> [ ( 1 - ) ] رجوع شود به روايات محمد بن اسحاق در تاريخ طبرى - 1 - ص 31 تا 796 . [ ( 2 - ) ] مالك بن انس كه بروايات يهوديان و مسيحيان بى اعتنا بود و علم الانساب را تحقير و استهزا مىكرد ، بيش از همه براى ابن اسحاق مزاحمت فراهم آورد و رقابتهاى شخصى و تهمتهاى ناروا نيز بمخالفت وى دامن زد . رجوع شود به تاريخ بغداد ج 1 ص 221 تا 227 و تهذيب ابن حجر ج 9 ص 40 و ميزان الاعتدال ذهبى ج 3 ص 468 و عيون الاثر ابن سيد الناس ، از ص 8 تا 17 خصوصا راجع بمطاعن ابن اسحاق و جوابهاى آن ، همچنين رجوع شود بمقدمهء و وستن فلد ، از آقاى على فيروز آبادى كه اين مقدمه را ترجمه كرده‌اند تشكر مىكنم . [ ( 3 - ) ] ناحيه‌اى كه شهرهايى مانند حران و رها و رقه و نصيبين و سنجار و خابور و ماردين و ميافارقين و موصل و غيره در ان واقع است . همچنين رجوع شود به ابن اثير ، كامل ج 5 ص 511 براى حكومت عباس .